BIOS NEDİR?
"Basic Input/Output System" (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) kelimelerinin baş
harflerinin birleşmesinden meydana gelen BIOS, PC'nizin çalışması için gereken
temel yapı olarak özetlenebilir. Sadece okunabilir bellek (ROM) üzerine yazılmış
bir yazılım olan BIOS, ana kartınızın özelliklerini yönetebilmeniz/
kullanabilmeniz, diğer donanımlar arasında bir bağ kurması için görev yapar.
"Sadece Okunabilir Bellek" üzerinde olmasından dolayı, burada kalıcıdır. Kalıcı
olmasının bir sebebi ise, her defasında PC'nizi açtığınızda BIOS'un işlem
yapmasıdır. İşletim sisteminiz ile diğer donanımlarınız arasında bir bağ kurmaya
olanak sağlar. Örneğin ses kartı, modem gibi parçaları üzerinde barındıran bir
ana kart aldığınızda, ana kartınızın üzerine takılı olan aygıtların listesini
işletim sisteminize BIOS verir. ana kart üzerinden desteklenen bir donanımı iptal
ettiğimizde ise (örneğin, BIOS'dan ana kartın ses özelliğini iptal ettik) işletim
sisteminiz bu aygıtı artık görmeyecektir. Diğer taraftan, BIOS bir yazılım
olduğundan, ana kartın dengeli + performanslı çalışması için kullanıcılara ayar
yapma olanağı sunuyor.
Bu paragraftan çıkartacağımız sonucu ise şöyle özetlersek daha kalıcı olabilir:
"BIOS, ana kartınızın özelliklerini ve üzerine takılı olan donanımların çalışması
için gereken parametreleri, kullandığınız işletim sistemine aktaran, minik bir
işletim sistemidir ve farklı markaların ürettikleri farklı BIOS'lar var. Bunlar:
AWARD, AMI ve Phoenix BIOS. Phoenix BIOS ile AWARD BIOS birleşerek, bazı
ana kartlarda ikisinin ortak ürünü olan BIOS'lar kullanılmaya başlandı.
BIOS İLE DİĞER DONANIMLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ
BIOS'un minik bir işletim sistemi olduğunu öğrendikten sonra, diğer
donanımlar ile arasındaki bağa biraz daha yakından bakarsak, bu konuyu biraz
daha pekiştirmiş olacağız. BIOS'un görevlerini kategorize etmek mümkün.
ana kartın üzerine takılı olan donanımların çalışma adreslerini tayin etmek ve
ana kart tarafından desteklenen özellikleri kapatmak-açmak ve bu özelliklerini
değerlerini değiştirmek, gözlemlemek.
BIOS, üzerine takılı olan donanımların çalışma adreslerini, kullandığınız
işletim sistemine bildirerek, onların doğru düzgün çalışmasına olanak tanıyor.
Normal şartlarda BIOS, aygıtların çalışma adreslerini biraz cömert davranarak
işletim sistemine yaptırmayı uygun görüyor. Ama bu her zaman işleyen bir yöntem
değil. Kalabalık ek donanıma sahip bir sistemde, bazı donanımların "çalışma
adresleri", kullandığınız işletim sistemi tarafından aynı atanınca, çakışma
dediğimiz olay ortaya çıkıyor. Donanımlar kendi aralarında, "burası benim,
şurası senin" gibi kavga ederler ara sıra. Çoğu zaman, aynı "çalışma adresine"
sahip donanımlar kendi aralarında bu yeri paylaşarak sorun çıkartmazken, bazılar
ise inatçılık eder ve "yok arkadaş burası illa benim; sen git başka yere yerleş"
şeklinde uyumsuzluk çıkarabilir. Bu sayede iki donanımda birbirine küser ve
ikisi de çalışmaz. Ama, BIOS'a girip, aygıtların kullanması gerektiği çalışma
adreslerini (IRQ, DMA vs.) kendiniz belirlediğinizde bütün her şey kuzu kuzu
çalışmasına devam eder. Diğer taraftan, örneğin, ana kartın açılışta ilk olarak
hangi aygıtı (HDD, Floppy, SCSI) kullanmasını istiyorsanız, bunu BIOS'dan
halledebilmeniz mümkün. İşte bu örnekte olduğu gibi, ana kartınızın desteklediği
özelliklerini bu şekilde kullanabiliyorsunuz/değiştirebiliyorsunuz.
Bu anlattıklarımızdan sonra, PC'yi açtıktan sonra nelerin olduğunu az çok
kestirebilmemiz mümkün. Güç Düğmesine bastıktan hemen sonra, BIOS devreye
giriyor ve POST (Power On Self Test) denen kısa bir analiz-test yapıyor. Bu
analiz ile birlikte, üzerine takılı olan PnP (Tak ve Çalıştır) aygıtları
tanımaya olanak sağlıyor. Bir aksilik olduğunda bunu size yazılı mesaj olarak ya
da ses ile bildiriyor. Tahmin edeceğiniz üzere, BIOS, -diğer anlamda- PC'nizin
boot etmesi için gereken bir sistemdir. BIOS olmaz ise, sistem açılmıyor. Bu
konulara ilerleyen sayfalarda ayrıntısıyla değineceğiz.
İlk etapta, BIOS'da yer alan ayarların ne anlama geldiğini ve hangisi
kullanmanın avantajlı olduğuna bakarsak, ilerde anlatacağımız performans
ipuçlarına hem yabancı kalmazsınız, hem de artık ayar yaparken fazla
zorlanmazsınız.
BIOS
AYARLARI
BIOS ayarlarını, BIOS Setup adı verilen bir arabirim aracılığı ile
yapıyoruz. Farklı firmaların BIOS'unun bulunduğundan bahsedip, bunların AWARD,
AMI ve Phoenix olduğunu söyledik. Hemen aklımıza bir soru gelecektir: BIOS
ayarları, bu BIOS sistemlerine göre farklılık göstermiyor mu? Hepsinde aynı
görevleri yapan ayarlar bulunuyor. Ama bazen ifade edilme tarzları farklılık
gösterebiliyor. Bazı firmalar ise, BIOS'una kendine has özellikler
ekleyebiliyor. Mesela Abit, kendi ana kartlarındaki BIOS'larına Soft Menu II&III
bölümünü ekleyerek, işlemci hız-voltaj ayarlarının buradan yapılmasına olanak
sağlıyor.
Bir de arabirim farklılığı olabiliyor. Örneğin AWARD BIOS'un şu anda iki farklı
sürümü bulunuyor. Birisi Moduler diğeri ise Medallion. Award Moduler BIOS,
hepimizin aşina olduğu BIOS arabirimine sahip. Award Medallion BIOS ise, Phoenix
BIOS'un arabirimi ile AWARD BIOS'un özelliklerinin karışmasından oluşmuş. Zira
belli bir süre önce Award BIOS ile Phoenix BIOS birleşmişti. Diğer taraftan ise,
anlatacağımız ayarlar bütün BIOS'lar için geçerli. Farklı ayarlar söz konusu
olduğunda ayrı bir paragraf açıp bunları işaret edeceğiz.
Şimdi işlemlere başlıyoruz. PC'niz tam POST ekranındayken, Del veya F2
tuşlarına basarak BIOS Setup'a girebilirsiniz. AWARD Moduler BIOS ile AMI
BIOS'un başlangıç görüntüleri aynı olacaktır. AWARD Medallion BIOS ise daha önce
bahsettiğimiz gibi farklı.
NOT: Anlatacağımız BIOS ayarları, Award Moduler&Medallion BIOS Ver.6.00 ve AMI
BIOS Ver.1.21C baz alınarak hazırlanmıştır.
Ön-Not 1: Ayarları değiştirmek için <+> ve <-> tuşlarını kullanabilirsiniz.
Ön-Not 2: Enabled: Etkin, Disabled: İptal edilmiş anlamına geliyor.
.
STANDART CMOS SETUP
ADVANCED BIOS FEATURES SETUP
ADVANCED CHIPSET FEATURES
INTEGRATED PERIPHERALS
POWER MANAGEMENT SETUP
PNP/PCI CONFIGURATION
PC HEALTH STATUS/HARDWARE MONITOR
LOAD FAIL SAFE DEFAULTS
LOAD OPTIMIZED DEFAULTS
SET SUPERVISOR & USER PASSWORD
SAVE AND EXIT SETUP
EXIT WHITOUT SAVING
STANDART CMOS SETUP
Bu bölümde, IDE aygıtlarını
ayarlayabilir/tanıtabilir, saat/tarihi değiştirebilir, hata kontrol denetiminin
özelliklerini değiştirebilirsiniz. ana kartınızı yeni aldığınızda yada pili
bittiğinde, genelde bu bölüme girip IDE aygıtlarımızı tanıtır, saati ve tarihi
ayarlarız. Diskimiz hangi porta takılıysa, örneğin Primary Master portunun
üzerine gidip ENTER tuşuna basmamız yeterli oluyor. Bu şekilde diskimizin kafa
sayısı, silindir sayısı otomatik olarak algılanacaktır. Fakat bazı eski tip
sabit disklerde, bu ayarları kendimiz ayarlamak zorundayız. Bu ayarları kendiniz
ayarlamak istiyorsanız, ilgili porta gelip ENTER tuşuna basın ve Access Mode
veya Type'ı user defined yaparsanız, Kafa sayısı gibi ayarları kendiniz
ayarlayabilecek konuma geleceksiniz.
Sabitdiskler : Burada Primary Master' dan Secondary Slave'e kadar,mevcut bulunan
Onboard EIDE Controller'a uygun olan maximum mevcut dört bağlantıya uyan cihaz
ayarları bulacaksınız. "Type" için normal durumda ayar imkanı olarak, öncelikle
çok eski MFM ve RLL sabit diskleri için anlamı olan 46 parametre bulunmaktadır,
ayrıca "None" ,"Auto" ve "User" seçenekleri diğer seçeneklerdir."None" yani
"olmayan sabit disk" bir SCSI sürücüsüne uyan bir Controller ile işletildiğinde
doğrudur, çünkü en sonuncusu çoğunlukla ayrı bir SCSI BIOS yoluyla kendi
parametre yöntemini kullanır.Bunun yerine "Auto" seçildiğinde,BIOS, sistem
başlatımında bağlı bir EIDE sabitdiskinin konfigürasyon sektörünü okur ve
böylelikle bildirilen platin parametresini kabul eder. Bu hemen hemen her zaman
iyi sonuç verir.Çünkü sabitdisk önceden farklı bir Mapping kullanan,
yani silindir, kafa ve sektörlerinde mantık ayrımı için başka bir hesap tablosu
kullanan başka bir (E)IDE adaptörü ile işletilir.
Dediğimiz gibi, eğer aygıtları otomatik olarak algılatmak istiyorsanız, ilgili
IDE portunun üzerine gelip ENTER'a basın. Eğer, IDE aygıtı takılmayan kanallar
var ise, bu bölümleri <-><+> tuşları ile None konumuna getirin.
Drive A/B: Bu bölüm disket sürücünüz içindir. Eskiden PC'lerde iki tane disket
sürücü bulunabildiğinden A ve B seçenekleri konmuş. Ama artık tüm PC'lerde bir
tane disket sürücü var. Bu durumda bunlardan bir tanesini ayarlayıp, diğerini
None (yani sürücü yok) yapmanız gerekiyor. Günümüzde disket sürücüler genelde
1.44 MB 3.5 in. Olduğundan bu ayar bu şekilde yapılır. Bazı sürücüler 2.88
MB'lık disketleri de okuyabilmesine karşın, bu diskler piyasada yok. Eğer A'yı
None yapıp, B'yi 1,44 MB 3.5 in olarak ayarlarsanız, disket sürücünüz harfi A
değil, B olur.
Floppy 3 Mode Support: 1,2 MB'lık bazı disketleri okuyabilen disket sürücüleri
kullanmak istediğimiz zaman kullanacağımız bir özellik. Genelde Japonya'da
kullanılan bir standart. Normalde Disabled olarak gelir. Disket sürücünüz bu
standardı destekliyor ise, tanımladığını disket sürücü harfine göre A veya B'yi
seçerek, bu özelliği aktif hale getirebilirsiniz.
Video: Bu seçenek ekran kartınızın türünü belirler. CGA 40, CGA 80, Mono
türündekiler artık çok eskide kaldığından bu ayar EGA/VEGA şeklinde kalmalıdır.
Halt On: Sistem açılırken, BIOS'un karşılaştığı hangi bir hatada/hatalarda,
sistemi durduracağını belirler. "All Errors" seçeneği aktif iken, BIOS'un
karşılaştığı her hatada sistem durur ve size hata mesajı belirtir. "All, But
Diskette" seçeneği, disket sürücü hataları hariç diğer hataların hepsine sistem
kendini açılışta durdurur. "No Errors" seçeneği seçildiğinde, sistem herhangi
bir hatayı gözetmeksizin açılışına devam etmeye çalışır.
Fakat hataları görebilmek amacıyla, bu seçeneğin "All Errors" şeklinde kalması
tavsiye edilebilir.
Memory: Burada ayarlanacak bir şey yoktur.Sistem sadece ne kadar anabellek
bulunduğu konusunda bilgi verir.Standart olarak ilk Megabyte 640K "Base Memory"
ve 384K "Other Memory" için olan değerle beraber, "Total Memory" altında söz
konusu toplam bellek oluşur.
Report No FDD for Win95: Windows 95'in kötü bir huyu vardır, sisteminizde disket
sürücü olmasa bile varmış gibi davranıp sorun yaratabilir. Eğer sisteminizde
disket sürücü yoksa ve Windows 95 kullanıyorsanız, bu ayarı aktif hale getirin,
sorunlar çözülsün. Aksi halde varsayılan değerinde bırakın.
ADVANCED BIOS FEATURES SETUP
Sistem özelliklerini belirleyen ayarları
bu bölümden değiştirebilir, iptal edebilir, etkin hale getirebilirsiniz. Bu
bölümdeki bazı ayarlar, default halde, yani BIOS'un kendisinin önerdiği halde
kalmalıdır. Bu arada, ekranın alt bölümünde, ayarları nasıl değiştireceğiniz ve
nasıl yardım alabileceğiniz ile ilgili ayarlar mevcut.
Virus Warning: Eğer bu ayar etkin edildiğinde (enabled), sabit disk(ler)inizin
boot bölümüne bilgi yazılmaya çalışıldığı zaman bir uyarı mesajı çıkarır. Bu
özellik normalde iptal edilmiş halde [Disabled] geliyor. Eğer işletim sistemi
yüklerken sorun çıkmamasını istiyorsanız, bu ayarın [Disabled] konumunda
olmasına özen gösterin. İşletim sistemini yükledikten sonra bu ayarı aktif
konuma [Enabled] getirebilirsiniz.Çoğu BIOS'da rastladığımız bu seçenek,
sanıldığının aksine bir dahili virüs koruması değil.Bu seçeneği
aktifleştirdiğinizde bir uygulama sabit diskinizin boot sektörüne yada partiton
tablosuna yazmaya kalkıştığında ana kartınız alarm verir, ama bu her zaman virüs
demek değildir. Örneğin, bu seçenek aktif olduğunda Windows kurmaya
çalıştığınızda da virüs uyarısı alırsınız. Windows 95 ilk çıktığında yayılan "bu
işletim sistemi virüslü, kurmaya kalktım sistem alarm verdi" efsanesi işte
buradan çıkmıştı. Sanıldığının aksine, sisteminizin genelini virüslere karşı
korumak gibi bir özelliği de yoktur, dolayısıyla bu seçeneği aktif hale getirip,
sisteminizi virüslere karşı tamamıyla güvende zannetmeyin.
CPU Internal Cache: Şu saatten sonra takacağınız tüm işlemciler dahili önbelleğe
(Internal Cache), yani Level1 önbelleğe sahip olduğundan, bu ayar Enabled
konumunda olmalıdır.
External Cache: Kullandığınız işlemci eğer Level2 önbellek taşıyorsa, ki artık
satılan tüm işlemciler taşıyor, bu ayarı da Enabled konumuna getirmeniz
gerekiyor. Eğer Celeron 266 gibi, Level2 önbelleğe sahip olmayan bir işlemci
kullanırsanız, bu ayarı Disabled konumuna getirebilirsiniz. Aksi takdirde bazı
sorunlar yaşabilmeniz olası. Performans açısından bu ayar çok önemli olduğundan,
bu ayara dikkat etmenizi öneriyoruz.Zira bu ifade biraz aldatıcıdır çünkü genel
olarak durada Second-Level Cache açılır ya da kapatılır.Burada bu önbelleğin
gerçekten ana kartta takılı olup olmaması önemli değildir..Bir çok 586
işlemcilerde, Pentium II'lerdeki işlemci modülleri üzerindeki veya Pentium
Pro'lardaki işlemci içinde olduğu gibi, "Enabled" her durumda verimi
artırmaktadır.Bunula beraber, işletim sistemlerinin kurulumunda veya eski DOS
oyunlarının kullanımında bir acil durum freni olarak bir yada iki Cache belleğin
de deaktive edilmesi tavsiye edilir.Aksi taktirde çok hızlı geçecektir.
CPU Level2 Cache ECC Checking: ECC, bellek hatalarını belirleyip, düzeltmeye
yarayan bir sistemdir. Bu seçeneği aktif hale getirmeniz, işlemcinin kullandığı
Level 2 tampon belleğin ECC fonksiyonuna sahip olup olmamasını belirler. Güncel
işlemciler L2 cache belleklerini işlemcinin içinde taşıdıkları için bu ayarın
anlamı kalmıyor. Bu ayar daha çok L2 tampon belleğin işlemci çekirdeğinin
dışında olduğu sistemler için geçerli. Aktif hale geldiğinde, performansa çok
ufak miktarda olumsuz etkisi olacaktır.
BIOS Update: Bu özellik, BIOS'a yerleştirilmiş, işlemciyi gereken bilgiyi
güncelleme yapan bir özelliktir. Bu ayar varsayılan olarak [Enable]'da iken,
boot esnasında bütün işlemci bilgisini yükleyecektir.
Processor Number Feature: İşlemci seri numarası, herhangi bir numara olup,
üretilen her Pentium III işlemcide bulunup, Internet üzerinden kullanıcıyı ayrıt
etmeye yaramakta. Eğer gelişmiş güvenlik işleriyle ya da Internet üzerinden iş
yapıyorsanız bu ayarı [Enable] yapın. Aksi takdirde [Disabled] konumuna
getirebilirsiniz.
Not: Bu ayar sadece Pentium III işlemcili bir bilgisayarda etkindir.
Quick Power On Self Test: Bu ayar aktif konumda iken [Enabled], BIOS,
test-analiz etme süresini kısaltarak açılışı kısaltarak, bilgisayarın açılmasını
hızlandırabilirsiniz. Örneğin bu ayar [Enabled] konumunda iken, bellek sadece 1
kere sayılacaktır. Aksi takdirde 3 kere sayılır. Güvenilirlikleri zaten
ispatlanmış bilgisayarlarda böylelikle açılış hızlanır.Gerektiğinde iptal
edilmesi gerekebilir.Asgari çevirme sayılarına ulaşmaları için oldukça uzun
zamana ihtiyaç duyan eski sabit diskler, bu kısa süre içerisinde kendilerini
sisteme tanıtma fırsatı bulamayabilirler.
NOT: AWARD Medallion BIOS'da, "Quick Power On Self Test" ayarı, Boot menüsünde
bulunuyor.
Delay IDE Init: Bazı eski sabit disklerin, çalışmaya başlaması ile kullanıma
hazır olmaları arasında belli bir süre gerekmektedir. Eğer bu kadar antika bir
diskiniz varsa, diskinizin hazır olması için gereken süreyi buradan
ayarlayabilirsiniz. Sistem, açılmadan önce diskinizin kullanıma hazır hale
gelmesini bekleyecektir.
First/Second/Third Boot Device: Sisteminiz açılırken, ilk olarak hangi aygıttan
açılmayı deneyeceğini ayarlamak içindir. First Boot Device ayarını [HDD-0]
moduna getirirseniz, BIOS diğer boot edilebilir aygıtları aramadan işletim
sisteminizi yükleyecektir. Bilgisayarınız Disket veya CD-Sürücüden açmanız icap
ettiğinde, First Boot Device seçeneğini değiştirebilirsiniz.
NOT: AWARD Medallion BIOS'da, Boot sırasını seçmek için Boot menüsüne gitmeniz
gerekiyor.
Boot Sequence ya da Boot Other Device: Yeni ana kartlarda, sistemin sıra ile
hangi araçlardan açılabileceğini seçtiğimiz kısımda, bir de bu seçenek var.
Anlamı ise, sistemin eğer belirttiğimiz cihazlardan açılamazsa, başka cihazlara
da erişip erişmeyeceğini belirlemek. Örneğin siz sistemin açılacağı cihazları
sırasıyla Hard Disk, CD-ROM ve SCSI olarak seçtiyseniz ve bu seçeneği de aktif
hale getirdiyseniz, sistem bu cihazlardan boot edemezse, bu sefer disket
sürücüyü de kontrol edecektir.
Swap Floppy Drive: Eğer sisteminizde iki tane Disket Sürücü var ise, bu ayarı
etkin ederseniz [Enabled], A sürücüsü B gibi; B sürücüsü de A sürücüsü gibi
davranacaktır. Ayrıca bu ayar "Enabled" olduğunda her iki Floppy sürücünün
ayarları BIOS ortamında değiştirilecektir.Bu, hem 3.5 inç sürücüye hem de 5.25
inç sürücüye sahip olunduğu ve değişmeli olarak her ikisinden de Boot edilmek
istenmesi durumunda pratiktir.Bu seçeneği olmayan BIOS'larda aynı işi yapmak
için sistemi söküp, sürücülerin kablolarını değiştirmeniz gerekecektir.
Boot Up Floppy Seek: Eğer bu ayar [Enabled] konumuna getirilirse, BIOS disket
sürücünüzün 40 veya 80 izli olup olmadığını kontrol eder. Sadece başlangıçta bu
kontrol yapılır. [Disabled] ederseniz, sistem çalıştığı esnada, kafası estikçe
disket sürücüyü kontrol edebilir. Dolayısıyla bu ayar [Enabled] konumunda
kalmalıdır.
Floppy Disk Access Control: Eğer mevcutsa,bu ayar ile Floppy sürücüsü normal
yazma ve okuma işletiminden "R/W" sadece okuma işletimine "Read Only"
geçer.İstenmeyen bilgi hırsızlığını önlemek için,çalışan program BIOS civarında
olmalı ve Floppy Controller'a direkt bağlantısı bulunmamalıdır.Bundan başka
Setup ayarlarının bir Password yoluyla desteklenmesi gerektiğide
unutulmamalıdır.
Boot Up Numlock Status: Bu ayar aktif hale geldiğinde [Enabled], açılışta
otomatik olarak Num Lock'u açar. [Enabled] olarak kalmasını öneririz.
Boot Up System Speed: Bu seçenek bulunuyorsa burada açılıştaki sistem hızı "high"
(yüksek=normal işletim) veya "low" olarak ayarlanabilir.Bunun nasıl yapılacağı -
frekansın azaltılması, Cache belleğin kapatılması ana kartın özelliklerine
bağlıdır.Yavaş bir sistem örneğin oynanamayacak derecede hızlı çalışan ve eski
DOS oyunları için tercih edilebilir
Gate A20 Option: Bu ayar ile A20 kapısının nasıl işleneceğini belirler. A20
kapısı, 1 MB'tan büyük bellekleri adreslemek için, önceden klavyelerde
kullanılan bir aygıt idi. Şu anda ana kartlar bu özelliği kendi üzerilerinde
taşımaktadır. Bu ayarı önerilen seçenekte bırakmak faydalı olacaktır.
Typematic Rate Setting: [Enabled] konumundaysa, aşağıdaki iki ayarı
değiştirebilirsiniz. Güncel sistemlerde genelde devre dışıdır, bizim önerimiz de
varsayılan değerlerde bırakmanız.
Typematic Rate: Basılı tutulan klavye tuşlarını sistemin algılama hızını
belirler. Örneğin, 6 seçiliyse, bir tuşu basılı tuttuğunuzda saniyede 6 karakter
yazar.
Typematic Delay: Bir klavye tulu basılı tutulduğunda, ilk karakterin
görüntülenmesi ile ikinci karakterin görüntülenmesi arasındaki gecikme süresini
belirler. Bu ayar 250, 500, 750 ve 1000 milisaniye olarak seçilebilir.
Security Option: BIOS'a şifre koyduğunuzda, güvenlik sorgulamasını nerede
yapacağını buradan seçiyorsunuz. Örneğin [Setup] ayarı seçildiğinde, BIOS'a
şifre koysanız bile, sistem normal bir şekilde açılacak ama BIOS Setup'a
girdiğinizde şifre isteyecektir.
Aynı şekilde, [System] ayarı seçilirse, şifre sorgulaması açılışta da
yapılacaktır. İlerleyen bölümlerde , sisteme nasıl şifre koyacağınızı
anlatacağız.
OS Select for DRAM > 64 MB: Eğer 64 MB'dan fazla bellek ile IBM'in OS/2 işletim
sistemini kullanıyorsanız, bu ayarı [Enabled] konumuna getirmelisiniz. Aksi
takdirde, [Disabled] konumunda olmalıdır.
Video BIOS Shadow: [Enabled] konumunda iken, Ekran Kartının BIOS bilgilerini
RAM'a aktararak, bu bilgilere hızlı ulaşımı sağlar.
PS/2 Mouse Function Control: "Auto" ayarı bulunduğunda,BIOS sistem başladığında
PS/2 Mouse arar. Bulunmadığında, Interrupt hattı IRQ12'yi diğer amaçlar için boş
bırakılmalıdır. "Disabled" ile boş bırakma olayı kaçınılmaz hale gelmektedir.
xxxxxx - xxxxxx Shadow: Sisteminize taktığınız diğer ROM'a sahip kartların ROM
bilgilerini RAM'a aktarmak için kullanılan ayardır. Bu işlemi yapabilmek için,
kartların bulunduğu adresleri bilmeniz gerekiyor. Ayrıca, her ROM'un belleğe
aktarımı, 640K ile 1024K arasında bir bellek alanı tükettiğinden, bu ayarların
hepsinin [Disabled] konumunda olması önerilir.
System/Video BIOS Shadow: Bu ayarlar "Enabled" konumunda, yavaş Firmware-bellek
yapı taşlarının içeriğinin belirgin ve daha hızlı olan ana belleğe yansımasını
etkiler.System BIOS seçeneği artık sık olarak bulunmamaktadır ve bunun yerine
hemen otamatik olarak yansıtılmaktadırlar.Bu ayarlar,herşeyden önce DOS
ortamında büyük hız artışı sağlamaktadır.
PCI/VGA Palette Snoop: Normalde bu seçenek "Disabled" olarak durur. Sadece çok
eski video yakalama (capture) ve MPEG oynatma kartları tarafından kullanılır ve
bu kartların, ekran görüntüsünü yakalamasını sağlar.İstenirse ISA temelli MPEG
veya video kartlarının, PCI grafik kartlarının o anki aktif renk pletini
kullanmasına izin vermek için aktif yapılabilir.Sözü edilen ISA kartları,çıktı
bilgilerini direkt grafik kartının ekran belleğine yazarsa, sunumdaki renk
hatalarından kaçınılmış olur.
Run VGABIOS if S3 Resume: Sadece çok yeni ana kartlarda gördüğümüz bu seçenek,
Suspend-to-RAM (STR) moduna girdikten sonra kendine gelemeyen ekran kartınızı,
yeniden çalışmaya ikna etmenizi sağlar. Eğer sisteminiz bekleme (stand-by)
durumuna geçtikten sonra, yeniden sistemi kullanmak istediğinizde bütün cihazlar
çalışmaya başlıyor ama monitöre görüntü bir türlü gelmiyorsa, bu seçeneği aktif
hale getirin.
ADVANCED CHIPSET FEATURES
Bu bölümde,
ana kartınızın ve sistemi
oluşturan parçaların kritik özellikleri hakkında oynamalar yapacağınız bölüm.
Çoğu değer, varsayılan ayarlarında bırakılmalı. Eğer yanlış bir ayar yapılırsa,
sistemde stabilite sorunları vs. baş gösterebilir. Dolayısıyla, vereceğimiz
önerilere kulak vermeniz, menfaatiniz icabıdır.
SDRAM Configuration: SDRAM Modüllerinizi hızlarını ve özelliklerini bu menüden
ayarlayabiliyorsunuz. [By SPD] ayarına getirirseniz, bellek modülünüz üzerinde
bulunan SPD (Serial Presence Detect) entegresi tarafından sağlanan bilgiler
eşliğinde, kullandığınız bellek zamanlamaları belirleniyor. Award Moduler
BIOS'da bu ayar yok. Dolayısıyla aşağıda açıklayacağımız bölümlerde, Bellek
ayarlarını değiştirecekseniz, çok dikkat etmeniz gerekiyor. Award Medallion
BIOS'da var. Eğer bu ayarı [User Define] yaparsanız, aşağıdaki ayarlar aktif
olacak ve bellek zamanlamalarını siz kendiniz ayarlayabileceksiniz.
Bank x/x+1 DRAM Timing: Güncel VIA yongasetli ana kartlarda bulunan bu seçenek,
farklı DIMM slotlarına taktığınız bellekler için, farklı farklı zamanlamalar
atayabiliyorsunuz. Bu ayar normalde, [10ns] modunda geliyor ve bu ayarlarda
sorun yaşamıyorsunuz. Belleğinizin üzerinde yazan verilere göre ve bulunduğu
DIMM slotuna göre, erişim süresi ayarlarını buradan değiştirebilirsiniz.
SDRAM Cycle Length: İşte bellek performansınızı etkileyecek bir ayar. Varsayılan
olarak [3] ns şeklinde geliyor. SDRAM Cycle Length, kabaca, bilgisayarınız
bellekte bir arama emri verdikten sonra bu bilginin aranmasına kadar geçen
gecikme süresine denir. Düşük olması daha iyidir. Kaliteli belleklerde bu süre 2
ns olduğundan, belleklerinizin üzerinde yazanlara göre, bu ayarı 2 ns yapmanız
önerilir. Eğer stabilite sorunları yaşarsanız, tekrar [3] ayarına getirin.
System /Video BIOS Cacheable: Bu her iki seçenek de , Shadow RAM'de yansıtılan
BIOS parçaların
tampon bellekte işlenip işlenmeyeceğini bildirir.Çoğunlukla BIOS rutinlerine
başvuran DOS yazılımı "Enabled" seçilmesi ile beraber kolay hız artışı
sağlanmaktadır.Modern işletim sistemleri BIOS erişimlerini hada iyi Driver'lar
yolu ile yapmaktadırlar.
SDRAM RAS to CAS Delay: SDRAM aktif komutu ile oku/yaz komutu arasında geçen
gecikmedir. Not: Bu ayar AWARD Moduler BIOS'da kullanılmamaktadır. AWARD
Medallion BIOS'da bulunmaktadır.
SDRAM RAS Precharge Time: Bu ayar, SDRAM'ın görevsiz kaldığı zamandan, komut
gelene kadar geçen zamanı kontrol eder. Normalde 3 ns şeklinde kalmalıdır.
SDRAM Cycle Time: Bu ayar, SDRAM parametreleri olan Tras ve Trc yönetimi için
kullanılır. Tras, SDRAM'ın aktif komutu ile hazır olma durumuna geçene kadar
gereken minimum saat vuruş sayısı kontrol eder. Trc ise, SDRAM'ın aktif olması
ile tekrar aktif olması için gereken minimum saat vuruşu sayısını belirler. Bu
ayarları ana kartınız kitapçığında tavsiye edilen şekilde kullanmanızı
öneriyoruz.. NOT: Bu ayara, AWARD Medallion BIOS'da rastladık.
DRAM Clock: Kullandığınız belleğin çalışma hızını bu ayar ile
belirleyebilirsiniz. Bu ayar Güncel VIA yongasetli ana kartlarda bulunuyor. Bu
ayar ile, belleklerinizi, sistem çalışma hızıyla asenkron çalıştırabileceksiniz.
Örneğin Celeron işlemci kullandığınızda, normal de sistem hızı 66 MHz'dir. Bu
ayar normalde [HostCLK] modunda geldiğinden, bellekleriniz de 66 MHz'de
çalışacaktır. Fakat bu ayarı, [HostCLK+33MHz] moduna getirirseniz, bellekleriniz
33 MHz daha hızlı yani 100 MHz de çalışmaya başlayacaktır. Aynı şekilde, 100 MHz
sistem veriyolu hızı ile çalışan bir işlemci kullandığınızda, [HostCLK+33MHz]
moduna geçtiğinizde bu sefer bellekleriniz 133 MHz'de çalışacak ve
belleklerinizden maksimum performansı alacaksınız. [HostCLK-33MHz] ayarını
seçerek ise, belleklerinizi 66 MHz de çalıştırabilirsiniz. 133 MHz sistem
veriyolu hızında çalışan bir işlemci kullandığınızda, bellek hızınızı artık daha
fazla arttıramıyorsunuz ve seçenek olarak sadece [HostCLK ve [HostCLK-33 MHz]
kalıyor. NOT: Bu ayar, güncel VIA yonga setli ana kartlarda bulunmaktadır.
Yukarıda bahsettiğimiz ayar, AWARD Medallion BIOS'a "System/SDRAM Frequency
Ratio" şeklinde aktarılmış. Burada ise, oran seçiyoruz. Örneğin, 100 MHz'lik bir
işlemci kullandığımızda, bu ayarı 4/3 moduna getirirsek, 133 MHz de çalışmış
olacağız. "Bellek çalışma hızı = FSB X Seçtiğiniz Oran" şeklinde bir formül
çıkarmak mümkün.
Memory Hole (Memory Hole At 15M-16M): Yine her BIOS'da bulunan ve temelleri çok
eskiye dayanan bir seçenek.Bu ayar, bazı ISA genişleme kartlarının
performanslarını arttırmak için ihtiyaç duyduğu adres boşluğunu ayırmaya olanak
tanır. Kimi eski ISA kartların taşıdıkları BIOS'lar (Evet, ek donanımların kendi
BIOS'ları da olabilir) sistem belleğinin 15MB ile 16MB'ları arasındaki bir
bölüme yerleşirler. Eğer böyle bir kartınız varsa, çalışabilmesi için bu
seçeneği "Enabled" yapmalısınız. Günümüzde bu durumu gerektirecek bir donanım
yok denebilir. AWARD Moduler BIOS için Seçenekler: [Disabled] [15M-16M], AWARD
Medallion BIOS için Seçenekler: [Enabled] [Disabled]
P2C / C2P Concurrancy: Bu ayar, bellek/işlemci/PCI komutlarının uyuşması için
konulmuştur. [Enabled] konumunda bulundurulması önerilir.
Fast R-W Turn Around: DRAM için hızlı yazma/okuma döngüsünü aktivite etmek için
kullanılır. Varsayılan ayar olan [Disabled]'da kalması tavsiye edilir.
System BIOS / Video RAM Cacheable: ana kart BIOS bilgilerini belleğe atıp
atmayacağını kontrol etmek içindir. Daha önce bahsedilen, Video ROM BIOS
Shadow'un aksine, Ekran kartının belleklerinde (ROM'unda değil) olan bilgiyi
belleğe aktarıp aktarmayacağını belirlemeniz içindir. Bu şekilde, ekran
kartınızda bir performans artışı yaşamanız mümkün. İki ayarı birden [Enabled]
konumuna getirmenizde fayda var.
AGP(Graphics) Aperture Size: BIOS ayarlarının en çok tartışılanlarından biridir
AGP Aperture Size. Çoğu zaman, performansa büyük etkisi olduğu yolunda yada
belleği tükettiği yönünde yanlış inanışlar vardır. Oysa durum böyle değil. AGP
sistemi sayesinde, ekran kartınız, sistem belleğinizin bir kısmını sanki kendi
üzerindeki bellekmiş gibi kullanabilir. İşte AGP Aperture Size, ekran kartının
sistem belleğinin ne kadarını kendisi için kullanabileceğini belirliyor. Yanlış
anlamayın, burada belirlenen bir limit, yani bu miktarda belleği direkt olarak
bloke etmiyorsunuz. Ekran kartı, bu miktara kadar olan bellek alanına gerek
duyarsa ulaşabileceğini anlıyor bu limit sayesinde. Örneğin ekran kartınızda
64MB bellek var, Aperture Size olarak da 64MB seçerseniz, uygulamalar sistemde
toplam 128MB grafik belleği olduğunu düşünüyorlar. AGP Aperture Size'ın
performansa etkisi olduğu iddia edilse de, bu etki günümüz uygulamalarında ciddi
düzeyde değildir. Tek dikkat edeceğiniz şey, miktarını ekran kartınızın RAM
miktarından az, sisteminizdeki bellek miktarından ise fazla tutmayın. Normal
olarak, 64MB seçilidir. Bu ayarda kalmasının bir mahsuru yok.
AGP-4X Mode: AGP-4X destekli bir ekran kartı kullanıyorsanız, bu ayarı [Enabled]
durumuna getirin. AGP-2X destekli bir ekran kartınız var ise, stabilite
problemleri yaşamamak için [Disabled] konumuna getirmeniz mantıklı olacaktır.
AGP Driving Control: AGP çalışma ayarlarını kontrol etmekte kullanılan bir ayar.
Özellikle AMD işlemciler için tasarlanmış ana kartlarda çok rastlanan bir
ayardır. Bu ayar üzerinde de efsaneler dolaşır, kullanıcılara "filanca değere
getirirseniz daha iyi olur" gibi asılsız tavsiyelerde bulunulur. Oysa gerçekte,
ekran kartınızı çalıştırmakta bir sorun yaşamadığınız sürece bu değerle
oynamanıza gerek yoktur. [Auto] seçeneğinde bırakmanız faydalı olacaktır.
AGP Fast Write: Bu ayar ile, Fast Write özelliğini açarak, ekran kartı
performansınızda bir artış edebilmeniz mümkün. Fast Write modunun özelliği ,
bilgiyi işlemciden direkt AGP veriyoluna aktarması. Araya sistem belleğini
katmıyor. Bunda dolayı, performans artışı söz konusu olabilir.
On Chip USB: Eğer sisteminizde USB aygıt var ise, bu ayarı [Enabled] yapın. Eğer
yok ise [Disabled] yapabilirsiniz. AWARD Medallion BIOS'da bu ayar biraz
geliştirilmiş bir şekilde sunuluyor. Seçenekler için sunulan [Auto] modu,
sisteminizde USB aygıt olup olmadığını kendisi kontrol ediyor ve ona göre USB
özelliğini devre dışı bırakıyor veya etkinleştiriyor. Ama USB aygıt
kullanıyorsanız bu ayarın [Enabled] kalması mantıklı olacaktır.
USB Keyboard Support: Ülkemizde hala yaygın değiller ama sisteme USB üzerinden
bağlanan klavyeler dünyada var. Bu ayarın "OS" ve "BIOS" gibi iki seçeneği
vardır. Eğer bir USB klavyeniz varsa ve bu klavyeyi DOS gibi işletim
sistemlerinde de kullanmak istiyorsanız, bu seçeneği BIOS yapmalısınız. Aksi
halde, örneğin bir BIOS güncellemesi için sistemi disketten açtığınızda
klavyeniz çalışmaz.
CPU to PCI Write Buffer: [Enabled] konumuna getirildiğinde, PCI veriyoluna 4
dize değerine kadar bilgi, işlemci kullanılmadan yazılabilir. Eğer [Disabled]
konumuna getirilirse, direkt yazma olayı kullanılmaz ve PCI veriyolu "ben veri
almaya hazırım" sinyali verene kadar işlemci okuma devri tamamlanmaz. [Enabled]
ayarında olmasını tavsiye ederiz.
PCI Dynamic Bursting: [Enabled] konumunda iken, tek komut ile çok fazla bilgi
PCI veri yoluna aktarılmak istendiğinde, bu özellik devreye girerek performans
arttırmaya yarıyor. Bu ayarın, [Enabled] modunda olmasını tavsiye ediyoruz.
Memory Parity/ECC Check: Kullandığınız belleklerin hata bulma ve düzeltme
özelliği var ise bu ayarı [Enabled] konumuna getirmelisiniz.
In Order Queue Depth: Yeni ana kartların bazılarında bulunan bu ayar, performans
açısından önemli. Bu ayar ile, CPU komutları işlemden önce kaç tane komutun
kuyruğa alınabileceği ayarlanabiliyor. İki seçenek var. [1] ve [4]. [4] olarak
bırakmanız performansı arttıracaktır Fakat biraz önce de işaret ettiğimiz gibi,
bu ayar her ana kartta bulunmuyor.
Auto Configuration: "Enabled" olarak ayarlandığında Board üreticileri tarafından
belirlenmiş özellikle değişik bellek zamanları için mantıklı parametreler
yüklenir.Bunların hepsi,ancak "Disabled" seçildiğinde tekrar değiştirilebilir.
High Priority PCI Mode: Asus CUSL2'de rastladığımız bu ayar [Enabled] konumuna
getirilirse, 1. PCI Slota daha fazla öncelik tanınacak ve IEEE1394 kartı gibi
bol miktarda veri bant genişliği isteyen donanımlarda performans arttırabilecek.
DRAM Speed Selection: Burada FPM (Fast Page Mode) ve EDO-DRAM için kullanılan
bellekleri hızı bildirilir. "60 ns" ve "70 ns" seçilebilir. Somut değer
kullanılan modüle bakılarak bulunabilir.Bellek entegreleri normalde uygun
işaretler taşır ve sonradan ayarlanabilir. "60" veya "70"
8/16 Bit I/Q Recovery Time: Burada ,ISA-BUS'lara yapılan işlemler arasında ne
kadar bekleme devri
ve ne kadar dinlenme zamanı olacağı ayarlanabilir.Normal olarak burada "1"
yeterlidir.Problemlerde, örneğin ISA ses kartı ile olanlarda, yüksek değer
verilerek yapılan
denemeler problemi çözebilir.
Diğer Ayarlamalar: Advanced Chipset Features bölümünde bulunan:
- PCI Master 0 WS Write
- PCI Delay Transaction
- PCI #2 Access #1 Retry
- AGP Master 1 WS Write
- AGP Master 1 WS Read
ayarlarını, ana kartınızın kitapçığında önerilen değerlere getirerek kullanın.
Önemli olan ve değiştirebileceğiz ayarları biz yukarda belirttik.
i815/i815E yongasetli ana kartlarda, entegre edilmiş grafik çekirdeği olduğunda,
bu grafik çekirdeği ile ilgili ayarları yapabilmeniz mümkün. Bu ayarların bir
kısmı, AIMM (AGP Inline Memory Module) kartını takınca ortaya çıkıyor. Örneğin
Display Cache ayarları AIMM kartı kullanmazsanız ortaya çıkmıyor. Tabii ki
entegre grafik çekirdeğini kullanmak gerekiyor bu ayarları yapabilmeniz için.
INTEGRATED PERIPHERALS
Bu bölümde, ana
kartınızın üzerinde bulunan
giriş/çıkış portları, IDE portları gibi aygıtların yönetimini yapıyorsunuz.
OnChip IDE Channel 0/1: Birinci/İkinci IDE portunu etkin/iptal edebilirsiniz. [Enabled]
şeklinde kalması tavsiye edilir. Bazen BIOS güncellemelerinden sonra, bazı IDE
aygıtların çalışmadığında şikayet edilir. Bu bölüme girip IDE Portlarının iptal
edilip edilmediğine bakmanız iyi olur.
IDE Prefetch Mode: Bu modu destekleyen IDE aygıtlar ile bu ayar kullanılırsa,
aygıtların performansından iyileşme smz konusu olabilir. [Enabled] ayarında
olması tavsiye edilir.
Primary/Secondary Master/Slave PIO: Taktığınız aygıtların PIO modlarını bu
bölümde belirleyebilirsiniz. [Auto] seçeneğinde bırakırsanız, ilgili IDE aygıtı
için uygun olan PIO Modu otomatik olarak seçilecektir.
Primary/Secondary Master/Slave UDMA: Ide aygıtların direkt bellek erişimini
kontrol edebileceğiniz ayar. [Auto] sekmesinde kalması, her IDE aygıt için uygun
olan modun otomatik seçilmesi bakımından faydalı olacaktır.
PCI SLOT IDE Second Channel: Burada PCI-EIDE kartının ikinci bir kanalın
açılması "Enabled" veya kapatılması "Disabled" mümkündür.
IDE PIO/UDMA: "Auto" en yararlı ayardır.Çünkü burda BIOS konfigürasyon
sektöründen veya mevcut EIDE cihazının Firmware'ında somut değeri
bildirmektedir.Değerlerin manüel olarak ayarlanması, sadece çok uzun bağlantı
kabloları veya sistem frekansını değiştiren Tuning önemleri nedeniyle çıkan
zorluklarda tavsiye edilir.
Init Display First: Bu ayar ile, sisteme güç verdikten sonra hangi görüntü
aygıtının ilk olarak kontrol edileceğini belirtir. AGP ekran kartı
kullanıyorsanız [AGP], PCI ekran kartı kullanıyorsanız, [PCI Slot] ayarlarını
seçmeniz mantıklı olacaktır.
IDE HDD Block Mode: Eğer IDE aygıtınız bu modu destekliyor ise, IDE aygıtlara
erişimi hızlandırabilir.Bu seçenek "Enabled" (ya da "Auto") olarak seçilmişse,
BIOS IDE sabit diskinin konfigürasyon sektöründen bir defada kaç sektörün
okunabileceğini veya yazılabileceğini bildirir. Block Mode'un (veya Multi Sector
Transfers) tavsiye edilen değerlerin kullanımı,her sektör için yazma ve okuma
işlemlerini tek tek yerine getirilmesi için gerekli olan yönetim zahmetini
azaltmaktadır ve bu da daha sonra hıza etki etmektedir.Gerekli durumlarda bu
seçenekten somut sayı değerleri ayarlanabilir.Başka bir yardımcı olmadan
kullanıcı somut değeri çok zor bulacaktır.
Onboard PCI SCSI Chip: Bu menu seçeneği mevcutsa, "Enabled" konumunda uygun
kaynakları (Interrupt, dma kanal) kullanan bir On-Board SCSI Chip'ini
etkinleştirir.
OnBoard PCI Audio/Modem: Eğer ana kartınızın üzerinde entegre edilmiş ses/modem
entegresi var ise, bu ayar ile onları etkinleştirebilir / iptal edebilirsiniz.
Onboard FDC Controller: Disket Sürücü kontrolcüsünü iptal/etkin etmek için
kullanılan ayardır. [Enabled] konumunda kalmalıdır.Bu menü maddesi neredeyse her
zaman aktiftir, çünkü Board kendi Floppy Controller'ını IRQ 6,DMA 2'de aktif
hale getirir.On-Board Controller'ın yerine, tamamen uygun bir takma kart
kullanılmak istenirse veya tamamen Floppy sürücüden gelmeden "Disabled" ayarıyla
kaynak çakışmalarını çözer ve bununla beraber daha başka kaynakların
kullanılmasına olanak sağlar.
Onboard Serial Port 1/2: Seri Portlarınız için IRQ değerini ve bellek adresini
atamanız için bu ayar konmuştur. 1. seri portu için varsayılan ayar
3F8/IRQ4'dür. 2. seri portu için ise, 2F8/IRQ3'dür.
POWER ON Function: Bilgisayarınızı nasıl açacağınızı belirlemek için bu menü
kullanılabilir. Örneğin klavye ile bilgisayarınızı açmak istediğinizde,
klavyenin hangi tuşları ile bilgisayarınızı açmak istediğinizi buradan
tanımlıyorsunuz. Mouse'dan ve klavyeden açma özellikleri USB Klavye ve Mouse ile
işlemiyor. Bunun için PS/2 Mouse ve Klavye kullanmak gerekiyor. Ayrıca Klavyeden
ve Mouse'dan bilgisayarınızı açabilmek için, bazı ana kartlarda jumper oynaması
yapmanız gerekebiliyor.
UART Mode Select: Infrared portu destekleyen ana kartlarda bulunan bir özellik.
Kızılötesi aygıtların gerektirdiği özelliklere göre, bu ayar [IrDA] veya [ASKIR]
moduna getirilebilir. Infrared aygıt kullanılmayacak ise [Normal] moda
getirilmesi tavsiye edilir.
UART2 Duplex Mode: Bu seçenek "Full" olarak ayarlandığında mevcut bir Infrared-Transceiver
aynı anda hem gönderebilir hem de alabilir duruma gelmektedir. "Half" ile sadece
değişmeli olarak devreye giren gönderme ve alma işletmelerine olanak tanınır.
IR Transmittion delay: IR durumu olan Rx'den Tx moduna veya Tx'den Rx moduna
geçiş için gecikmeyi açar/kapatır.
Onboard Parallel Port: Paralel portun çalışma adresini belirlemek için bu bölüm
kullanılır. Varsayılan ayarı 378H/IRQ7'dir.
USB Controller: "Enabled" konumunda Chipset'teki entegre edilmiş Controller'ı
Universal Serial Bus
için aktif hale getirir.Gerekli kaynaklar, USB cihazı gerekmediği sürece
saklanabilir.
Parallel Port Mode: Yazıcınızı ve tarayıcınızı bağladığınız paralel port (LPT
diye geçer) için bu ayar yine her BIOS'da bulunur. Standart, ECP ve EPP
seçeneklerini görebilirsiniz. Standart, en eski haliyle, tek yönlü paralel
bağlantıdır, sadece PC yazıcıya veri gönderebilir, yazıcı PC'ye veri yollayamaz.
Günümüz yazıcılarından çoğu bu ayar ile çalışmaz "Bidirectional Connection
Required" uyarısı ile iki yönlü iletişim yapabilecek bir paralel porta ihtiyaç
duyduklarını belirtirler. Bu gerekliliği, ayarı ECP yada EPP seçeneklerinden
birisine getirerek karşılayabilirsiniz, ECP'ye getirmeniz önerilir. EPP,
Enhanced Paralel Port demektir ve Intel, Xircom, Zenith gibi firmalar tarafından
oluşturulmuş bir standarttır."EPP" maksimum hızda çift yönlü çalışma hızıdır.
ECP, Extended Capabilities Port demektir, Microsoft ve HP tarafından
yaratılmıştır."ECP", paralel portun iki yönde maksimum transfer hızından da
hızlı çalışmasına izin verir. Her iki sistem de paralel port bağlantısını
hızlandırmayı hedefler. ECP portu yazıcı ve tarayıcılar için, EPP ise paralel
portu kullanan yazıcı dışındaki araçlar için uygundur. ECP modu, DMA ve tampon
bellek gibi avantajlara sahiptir. "ECP+EPP", normal hızda iki yönlü çalışmaya
izin verir. SPP ise Standart Paralel Port anlamına geliyor. Eğer bağladığınız
paralel aygıt, yüksek performans istiyor ise, aygıtın türüne göre, EPP veya ECP
seçilmelidir. ECP Modu direkt bellek erişimine ihtiyaç duyduğundan, EPP modu
seçildiğinde, sizden bir DMA adresi atanması istenecektir. BIOS'un önerdiği
ayarda kalmasında bir sakınca yok. EPP modunu seçerseniz, EPP modu seçmeniz
gerekecek. Eğer kullandığınız paralel aygıt, EPP modunu istiyor ise, hangi EPP
modunda çalışacağını kullanım kılavuzunda belirtmiştir.
Parallel Port Epp Mode: Bu seçenek mevcut ise, "EPP1.7" ve yeni "EPP1.9"
arasında seçim yapılabilir. Böylelikle, eğer paralel port cihazlarında bir
problem olursa deneme imkanı mevcuttur.
ECP Mode Use DMA: Burada ECP modu için bir DMA kanalı tahsis edilebilir.Kanal
"1" ve kanal "3" tercih edilmelidir.Sound Blaster uyumlu ses kartları için
standart olan bunlardır.
PWRON After PWR Fail: Bazı kullanıcılarımız "sabah kalktım ki sistem kendi
kendine açılmış, nasıl olur" diye sorularlar. Bu işin sırrı işte bu seçenekte
gizli. İsminin "PWR On After PWR Loss" gibi çeşitli varyasyonları olabilen bu
seçenek, sistemin bağlı olduğu şehir elektriği kesilir, sonra yine gelirse
sistemin kendi kendine çalışmaya başlayıp başlamamasını ayarlar. Eğer bu
seçeneği "On" yada "Enabled" yaparsanız, elektrik kesilip tekrar geldiğinde
sistem kendi kendine açılır, siz de sistemi çalışır durumda bulursunuz. Yeni
ana kartlarda bu madde için bir de "Previous State" seçeneği var. Bunu
seçerseniz, elektrik kesildiğinde sistem çalışıyorsa, elektrik geldiğinde
yeniden çalışmaya başlar, kesinti olduğunda sistem kapalıysa, elektrik
geldiğinde de kapalı kalır. [Disabled] konumunda kalmasını tavsiye ediyoruz.
POWER MANAGEMENT SETUP
Güç tüketimini ve(ya) tasarrufu ayarlamanız
için konulmuş bir menü. Bilgisayarınız açma olaylarını da buradan kontrol
edebilirsiniz.
ACPI Function: Bu ayar ile, Gelişmiş Güç ve Konfigürasyon Yönetimini etkin/iptal
edebilirsiniz. Bazı ana kartlarda desteklenen, STR (Suspend To RAM) gibi
özelliklerin çalışabilmesi için, hem BIOS'dan ACPI fonksiyonunun
etkinleştirilmesi hem de işletim sisteminin ACPI desteğinin olması gerekiyor.
Power Management: Bu bölüm ile güç yönetim özelliklerini yönetiyorsunuz.[Max
Saving] modunda, sisteminiz bir süre aktivitesiz kalırsa, güç koruma moduna
geçiyor. [Min Saving] ayarı ise, yine güç koruma moduna geçiriyor ama, güç
koruma moduna kadar gereken aktivitesiz kalma zamanı daha fazla. [User Define]
modunda ise, güç koruma ayarlarını kendiniz seçiyorsunuz. Bu ayar normalde [User
Define] modunda geliyor ve şu özellikleri ayarlayabiliyorsunuz: HDD Power Down -
Doze Mode - Suspend Mode. Buradaki ayarlar ile, sistemin askıya alınması için
gereken zaman aşımı miktarını belirleyebiliyorsunuz.
ACPI Suspend Type: Bu ayar ile, sisteminizi nasıl askıya alınacağınız
belirliyorsunuz. Örneğin, ana kartınız STR özelliğini destekliyor ise,STR
özelliğini kullanabilmek için bu ayara STR moduna getirmeniz lazım. Fakat STR
özelliğinin çalışabilmesi için, sisteminizde kullandığınız diğer aygıtların
kendilerinin ve sürücülerinin bu modu desteklemesi lazım. Aksi takdirde sorunlar
yaşayabilmeniz olası.
PM Control By APM: Yeni nesil Windows işletim sistemlerinde (9x & ME & Win2K)
yapılarında olan APM(Advanced Power Management) özelliği bulunuyor. Eğer bu
özelliği [Enabled] yaparsanız, güç yönetimi Windows tarafından yönetilir.
Video OFF Option: Ekran görüntüsünün ne zaman devreden çıkarılacağını belirler.
"Suspend->Off" seçeneği, sistemi askıya alınca devreye sokar. "Always On"
seçeneği, Windows'tan belirlediğiniz ürede aktivite olmazsa ekran görüntüsünün
kapanmasını sağlar.
Video Off Method: Yukarıdaki Video Off yöntemini belirler. Ekran kartınız DPMS
özelliğini destekliyorsa, BIOS görüntü kartını kontrol edebilir; bu durumda DPMS
seçeneklerinden birisi seçilebilir. "Blank Screen" seçeneği, güç koruması veya
Energy Star desteği olmayan monitörlerde sadece ekranı karartır. V/H SYNC+Blank
seçeneği ekranı karartır, yatay ve dikey taramayı da kapatır.
MODEM Use IRQ: Eğer sisteminiz askıya alınmış vaziyetteyken, gelen çağrılar ile
sisteminizi tekrar normal moduna geçmesini istiyorsanız, bu ayar ile hangi
IRQ'nun kullanılacağını seçin. Varsayılan olarak seçilen IRQ numarası [3]'dür.
Soft-Off by PWRBTN: Bu ayar ile sisteminiz kapatırken, güç düğmesinin
davranışını belirliyorsunuz. [Instant-Off] ayarı seçildiğinde, güç düğmesine
dokunduğunuz anda PC kapanır. Fakat, [Delay 4 sec.] ayarı seçildiğinde ise,
sistemi kapatmak için güç düğmesine 4 saniye basılı tutmanız gerekiyor. Yani
yanlışlıkla güç düğmesine bassanız bile, sisteminiz kapanmaz. Düşünsenize,
onlarca sayfalık doküman yazıyorsunuz ve güç düğmesine yanlışlıkla eliniz
değiyor ve gidiyor güzelim yazdığınız şeyler.
Wake UP Events: Bilgisayarınız açılma veya askıdayken hangi durumlarda normal
moda geçeceğini buradan belirliyorsunuz. Örneğin LPT&COM portunda bir aktivite
olduğunda sistemin askı durumundan normal moda geçmesini sağlayabilirsiniz.
Veya, Wake ON LAN, Wake On Modem Ring gibi, ek donanımlar ile sisteminizin
açılması için gereken özellikleri buradan yönetebiliyorsunuz. Automatic Power Up
seçeneği ile, belirlediğiniz saatlerde veya tarihlerde PC'nizi otomatik
açılmasını ayarlayabilirsiniz.
Bazı ana kartlarda bulunan IRQ Activitiy Monitoring bölümü ise, kullanılan
IRQ'ları toplu halde görebilirsiniz.
PNP/PCI CONFIGURATION
Tak Çalıştır desteği olan aygıtların ve PCI
veriyolu ile ilgili ayarları bu bölümden yapıyoruz.
PNP OS Installed: Bu bölümde, kullandığımız işletim sisteminin PnP (Tak ve
Çalıştır) destekli bir işletim sistemi kullanıp kullanmadığınız belirtmek
içindir. Örneğin Win9x, Win2000 gibi işletim sistemi kullanıyorsanız, bu ayarı [Yes]
konumuna getirin. PnP desteksiz işletim sistemi kullanırken ise [No] konumuna
getirmeniz gerekiyor. Bu şekilde çakışmaların önüne geçebilmek mümkün.
Reset Configuration Data: Eğer bu ayarı [Enabled] yapıp, sistemi yeniden
başlatırsanız, BIOS Setup'da bulunan PnP bilgileri bellekten temizleniyor. [Disabled]
konumunda kalması daha mantıklı.
Resources Controlled By: Bu ayar [Auto] moduna getirilirse, sisteme taktığınız
PnP aygıtlar için gereken DMA ve IRQ ayarları otomatik olarak atanır. Eğer PnP
olmayan bir ISA kart taktığınızda otomatik olarak kaynak atanamıyor ise, bu
ayarı [Manual] moduna getirip el ile ayarlamak gerekir.Bu ayarın [Auto] modunda
kalması tavsiye edilir.
PCI/VGA Palette Snoop: Bazı MPEG kartları ve 3D hızlandırıcıları gibi standart
olmayan Vga veya Add-On kartlar, renkleri bozuk gösterebilir. Eğer öyle bir
sorun yaşanırsa, bu ayarın [Enabled] konumuna getirilmesi önerilir. Aksi
takdirde bu ayar [Disabled] şeklinde kalmalıdır.
Assign IRQ for VGA: Bu ayar mutlaka [Enabled] konumuna getirilmelidir. 1997
yılında sonra üretilen tüm ekran kartları, doğru düzgün çalışabilmesi için
IRQ'ya ihtiyaç duyarlar. Bu ayar ile VGA için IRQ atanıyor.
Assign IRQ for USB: Eğer USB aygıt kullanıyorsanız bu ayarı da [Enabled]
konumuna getirmelisiniz.
IRQ-x / DMA-x Assigned To: Bu ayarlar sadece "Resources Controlled By" altında "Manual"
seçeneği tercih edildiğinde ortaya çıkar.Bu ayarlar mevcut kaynakların "Legacy
ISA" veya "PCI / ISA PnP" ile bir ISA kartına veya Plug & Play Resource Pool'a
bağlanmasını mümkün kılar.Eski bir Sound Blaster 2.0 kartı için, örneğin Legacy
ISA'da IRQ 5 ve DMA 1 ayarlanabilir
PCI IRQ Activated By: Bu ayar mevcutsa, burada "Level" ve "Edge" seçenekleri
terçih edilebilir.Normlara uygun PCI kartları normalde sinyal yüksekliğine göre
uyandırır ve Interrupt'la desteklenir.Bundan sonra,bir çok PCI kartı tek bir
Interrupt hattını problemsiz kullanabilirler.Bazı uyumsuz PCI kartları oyun
kurallarına uymamaktadır. Böyle problemli kartlar "Edge" seçeneği ile zaptedile
bilir.
Slot x Using INT #: Bu ender seçenek, 4 PCI Interrupt'ından birinin belli bir
PCI yuvasından birine atanmasına olanak sağlar.Böylelikle bu problemler Egde-PCI
kartlarında giderilir.Normalde "Auto" ile yapılan dağıtım yeterlidir.
1st / 2nd / 3rd / 4th Available IRQ: Bu çok ender bulunan seçenekte, eğer "auto"
ile yapılan otamatik düzenleme istenmeyen sonuçlar üretiyorsa,A'dan D'ye her
dört PCI-Interrupt'ı için bir Interrupt düzenlemesi yapabilirsiniz.
PCI IRQ Map To: Bu menu maddesinde 14 ve 15 numaralı IDE-Interrupt'ların
düzenini seçebilirsiniz.Normal durumda bunlar "PCI Auto" ile mevcut bulunan
Onboard-Controller'a verilmektedir.Bunun yerine PCI Controller kartının bir
Slotunun da "ISA" ile ISA Controller'a verilmesi ayarlanabilir.
Primary / Secondary IDE INT#: Burada, Onboard Controller'ın veya uygun bir PCI
kartının her iki IDE kanalından herbirinin hangi PCI Interrupt'ı kullanması
gerektiği belirtilir."A" ve "B" normaldirler.
Use MEM Base Addr: Bu seçenek Upper-Memory alanındaki bir anabellek penceresinin
rezervasyonunu
mümkün kılar.Örneğin bazı eski ISA network kartları.Burada "NA"(Not Avaible =
mevcut olamayan) yerine bir başlangıç adresi verildiğinde, ihtiyaç duyulan
bellek alanının büyüklüğünün ayarlanmasını sağlamaya yönelik "Used MEM Length"
seçeneği karşımıza çıkar.
Force Update ESCD: ESCD, Extended System Configuration Data kelimelerinin baş
harflerinden oluşan bir kısaltmadır. Tak-Çalıştır (Plug 'n Play) sistemi ile
bağlantılı olan bu birim, sistem kaynaklarının çeşitli donanımlar arasında
dağılımını düzenler. Sisteminize yeni bir kart taktığınızda, bu seçeneği aktif
hale getirip sisteminizi yeniden başlatmanız, yeni kartın sistem tarafından
tanınmasını kolaylaştırabilir. Bu seçenek işlevini tamamladıktan sonra yine
devre dışı hale gelir.
PCI Latency Timer: Bu değer, bir PCI kartın, PCI veriyolunu ne kadar süreyle
meşgul edebileceğini belirler. Çok yükseltmeniz yada çok azaltmanız sorun
yaratacaktır, genelde varsayılan değer olan 32'de bırakın.
PC HEALTH STATUS/HARDWARE MONITOR
Bilgisayarınızda olan fanların dönüş hızı,
işlemcinizi sıcaklığı, işlemci voltajı gibi PC'nizin durumunu
gözetleyebiliyorsunuz.
NOT: Markalara göre farklılık göstermekte olup, işlemci ayarlarını BIOS'dan
yapılmasına izin veren ana kartlarda bölüm ismi farklılık gösteriyor. Örneğin,
Abit ana kartlarda Softmenu II(I); IWill ana kartlarda SmartCPU şeklinde özel bir
menü atanmıştır. Yeni Asus ana kartlarda işlemci hız/voltaj ayarlarını Advanced
bölümünden yapıyorsunuz. Yani, sözün özü, ana kartınıza göre bazı ayarlar
farklılık gösterebilir.
LOAD FAIL SAFE DEFAULTS
Bu ayarlar, donanımlarınızın stabil çalışması için gereken minimal ayarları yüklüyor. Eğer sisteminizde bir sorun var ise, bu ayarları yüklemeyi deneyin. LOAD FAIL SAFE DEFAULTS'un üzerine gelip, Enter tuşuna basın.Y tuşuna basarsanız, güvenli ayarlar yüklenecektir. Ancak güvenli ayarlar optimum ayar değildir, sadece başa çıkılamayan sorunlarda teşhise yardımcı olması için kullanılır.
LOAD OPTIMIZED DEFAULTS
Optimum ayarları kurmak içindir. Ancak bu yapılırken genel bir PC dikkate alınır. Yüklendikten sonra disk, sürücü ayarları, bellek hızı ayarları (bellek modeli tam biliniyorsa) vs. kendi donanımınıza özgü ayarları yaparak performansı artırmanız mümkündür. Tabii Optimized Defaults üzerine donanımınıza uygun olmayan ayarları yaparsanız stabilite sorunları çıkabilir. Hangi değişiklikleri yaptığınızı unutursanız LOAD OPTIMIZED DEFAULTS'u tekrar yükleyerek baştan ayar yapabilirsiniz.
SET SUPERVISOR & USER PASSWORD
Şifre koymak için bu menüler kullanılabilir. Supervisor şifresi koyarsanız, başkaları BIOS'a girip her ayar değiştiremezler. User Password ise, sisteme şifre koyuyor. Bu şifreleri iptal etmek için, yine bu bölümlere gelip Enter tuşunu basıp şifre istediğinde, şifre kutusunu boş bırakıp Enter tuşuna basmanız yeterlidir.
SAVE AND EXIT SETUP
Ayarları kayıt edip çıkmak için burayı kullanın.
EXIT WHITOUT SAVING
Değiştirdiğiniz ayarları kayıt etmeden çıkmak
için kullanın.
BIOS HATA SİNYALLERİ
PC'niz açıldığında bip sinyal sesleri geliyorsa, bu seslere bakarak hatanın nerede olduğunu anlayabilirsiniz:
AWARD BIOS İçin;
1 uzun: Bellek Problemi. Bellek modüllerinin
yerine oturup oturmadığını kontrol etmek, bellek modüllerini farklı bir yuvaya
takmak, belleği değiştirmek çözüm olabilir.
1 uzun 2 kısa: Görüntü hatası. BIOS ekran kartına ulaşamıyor olabilir. Ekran
Kartının yerine oturup oturmadığını kontrol etmek gerekebilir.Ekran Kartı, Ekran
Kartı belleği hatası veya ana kart ile ilgili bir problem de olabilir.
1 uzun 3 kısa: Yukarıdaki ile aynı.
Sürekli bipleme: Bellek veya görüntü hatası. İşlemci ısısının yükselmesi de
olabilir. Diğer donanımları da kontrol etmek gerekir.
AMI BIOS için;
1 Bip: Bellek tazeleme hatası
2 Bip: Bellek parite devre hatası
3 Bip: 64"base" RAM hatası
4 Bip: Sistem Saati hatası
5 Bip: İşlemci hatası
6 Bip: Klavye Denetçisi hatası
7 Bip: İşlemci veya ana kart hatası
8 Bip: Görüntü kartı belleği hatası
9 Bip: BIOS yongası hatası
10 Bip: CMOS Hatası
11 Bip: Önbellek Hatası